Автор: armkartikyan

Read the text and match the titles with the paragraphs

5Geography-Lithuania is situated on the eastern Baltic coast and borders Latvia in the north, the Kaliningrad region of the Russian Federation and Poland in the southwest, and Belarus in the southwest and east. The geometrical centre of Europe lies in eastern Lithuania 25km north of its capital Vilnius. The landscape varies between lowland plains and hilly uplands and has a complex network of rivers.

8Economic outlook-Lithuania has historically been the least developed of the Baltic republics, with a smaller industrial base and greater dependence on agriculture. Sugar beet, cereals, potatoes and vegetables are the main crops. Lithuania’s foreign trade was gradually changing during the 1990s, and now the European Union, not Russia, is its main trading partner.

1National language-Lithuanian is the mother tongue for 80% of the population. After the country joined the European Union in 2004 this language has become one of the EU official languages. Lithuania has a large number of dialects for such a small territory, including High Lithuanian and Low Lithuanian.

6Leisure and sport-Lithuania offers different opportunities for a nice vacation. You can explore a range of large sand dunes and pine forests while hiking in the Curonian Spit National Park, take part in some action sports in Nida, a village that makes a true paradise for sailing, windsurfing, paragliding and kiting, or try out more extreme sports, such as hot-air ballooning and gliding.

3Customs and traditions-Those who are interested in folklore may enjoy their stay in Lithuania in any season of the year. The Mardi Gras celebrations are held in various Lithuanian cities and small towns at the beginning of February. The Folklore Festival is held in Vilnius’ Old Town during in May. There you can see craft fairs, taste traditional dishes, join song and parties and listen to psalms.

2Freedom of media-Lithuania’s TV market is dominated by commercial channels. The radio market is similarly competitive. Lithuania’s media are free and operate independently of the state, and there are no government-owned newspapers. However, politicians do occasionally attempt to influence editorial policy.

4Public transport-In cities and towns there are buses and trolleybuses, which usually run from 05.00 to 23.00, but times do vary between routes. You can’t pay the fare to the driver in cash but you can buy coupons from him. Coupons can be also bought at news kiosks before boarding. Minibuses are less crowded but more expensive.

7-

Կաապիտալի արտահանում,մենաշնորհային շահույթի յուրացման, տնտեսական և քաղաքական այլ նպատակներով, մոնոպոլիաների և բուրժուական պետությունների կողմից արժեքների (դրամական կամ ապրանքային) արտահանում։ Կապիտալի արտահանումն իմպերիալիզմի հիմնական տնտեսական հատկանիշներից է, գոյություն է ունեցել նաև մինչմոնոպոլիստական կապիտալիզմի պայմաններում, սակայն ապրանքների արտահանման համեմատ երկրորդական դեր է կատարել։ Իրականացվում է ձեռնարկատիրական և փոխատվական ձևերով։ Առաջինը կատարվում է մոնոպոլիաների կողմից արտասահմանում մասնաճյուղեր, ինքնուրույն դուստր ձեռնարկություններ և ազգային ու օտարերկրյա կապիտալների մասնակցությամբ խառը ձեռնարկություններ հիմնելու միջոցով։ Ունի երկու տարատեսակություն՝ ուղղակի և պորտֆելային։ Ուղղակի են արտասահմանյան ձեռնարկությունների նկատմամբ վերահսկողություն ապահովող, պորտֆելային՝ այդ նպատակի համար ձևականորեն անբավարար ներդրումները։ Փոխատվական կապիտալն արտահանվում է փոխառությունների, մատակարարումների վարկավորման, արտասահմանյան բանկերում ներդրումների միջոցով և ւոոկոս է բերում։ Արտասահմանում գործող կապիտալի մասսան մեծանում է և արտահանման շնորհիվ, և՝ վերաներդրումների՝ կապիտալի գործադրման երկրում ստացված հավելյալ արժեքի մի մասի կապիտալացման միջոցով։ Ըստ արտահանվող կապիտալի սեփականության բնույթի լինում են մասնավոր, կապիտալիստական երկրների կառավարությունների և միջազգային կապիտալիստական կազմակերպությունների ներդրումներ։

Վերջին երկուսը կապիտալի պետական-մոնոպոլիստական արտահանումն են։ Մոնոպոլիաները կապիտալն արտահանում են ոչ միայն տնտեսապես հետամնաց, այլև արդ. զարգացած երկրներ, որոնք կապիտալի սեփական «ավելցուկ» ունեն։ Վերջինը պայմանավորված է շահույթի միջին նորմայի, աշխատավարձի մակարդակի ազգային տարբերությամբ, արտադրողական ուժերի զարգացման անհամաչափությամբ, ազգային արտադրությանը տրվող առավելությամբ են։ Մասնավոր կապիտալի արտահանման կարեոր տեսակ է նաե արտոնագրի և փցենզիայի վաճառքը։ Պետական կապիտալի արտահանումն ամենից առաջ ունի քաղաքական բնույթ, կապիտալիստական երկրների կառավարություններն օտարերկրյա պետություններ կապիտալ արտահանելով նպատակ ունեն պաշտպանել կապիտալիստական կարգը, ստեղծել և ամրապնդել ռազմաքաղաքական ագրեսիվ բլոկները։ Բացի այդ, արտաքին պետ. փոխառությունները բերում են բարձր տոկոս, նպաստավոր պայմաններ են ստեղծում մասնավոր կապիտալի արտահանման և բարձր շահույթ ստանալու համար։ Զարգացող երկրներին ցույց տրվող «օգնությունը» (անտոկոս նպաստների ձեով) դարձել է իմպերիալիստական պետությունների նեոգաղութատիրական քաղաքականության գլխավոր գործիքը։ Աճել է միջազգային կապիտալիստական կազմակերպությունների (Զարգացման միջամերիկյան բանկ, վերակառուցման ն զարգացման միջազգային բանկ, Միջազգային ֆինանսական կորպորացիա են) կողմից կապիտալի արտահանման ծավալը։ Դրանք գործում են առևտրական հիմունքներով՝ վարկերը ենթակա են վերադարձման, մեծ մասամբ տրվում են արտադրական ներդրումների համար և տոկոս են բերում։

Կապիտալի արտահանումը կապիտալիստական շահագործման համակարգում ծնել է նոր, էական գծեր, ընդլայնվել են մոնոպոլիաների կողմից աշխատավորների շահագործման ոլորտը, գաղութային տուրքի ծավալն ու դրանց աղբյուրները, ուժեղացել է տնտեսապես հետամնաց երկրների կախումն իմպերիալիստական տերություններից, մեծացել մոնոպոլիաների «ավելցուկ» ապրանքներն արտաքին շուկա «մղելու» հնարավորությունները։ Կապիտալի արտահանումը տնտեսապես հետամնաց երկրների ժողովուրդներին շահագործելու և կողոպտելու, զարգացման կապիտալիստական ուղու վրա պահելու կարեոր միջոց է։ Նպաստելով կապիտալիստական ձեռնարկությունների ստեղծմանը և ընդլայնելով կապիտալիստական արտադրական հարաբերությունների ոլորտը, Կապիտալի արտահանումը արագացնում է այդ երկրներում պրոլետարիատի աճն ու նրա հեղափոխական ջոկատների ձևավորումը։

Հայաստանի արտաքին առևտային շրջանառությունը, համաձայն ԱՄՆ ԿՀՎ տվյալների, վերջին երկու տարիներին հետաքրքիր միտումներ է արձանագրում: Վերջերս առևտրաշրջանառությունը կրճատվել է 90 մլն դոլարով (4,406 իջել է մինչև 4,316 մլրդ դոլար),  արտահանումները կազմել են 1,678 մլրդ դոլար, իսկ ներմուծումները 2,638 մլրդ դոլար:
Սակայն պետք է նշել, որ նախորդող տարվա համեմատությամբ արձանագրվել է առևտրային հաշվեկշիռի բարելավում՝ արտահանումն ավելացել է (3,2 տոկոսով), ներմուծումը՝ պակասել (5,1 տոկոսով): Այսպես Հայաստանից արտահանումները կազմել են 1,626 մլրդ դոլար, իսկ ներմուծումները՝ 2,78 մլրդ դոլար:
2015 թ.

(մլն դոլար) 2016 թ.

(մլն դոլար) 2015-2016 թթ. տարբերությունը (%)
Արտաքին առևտրաշրջանառություն 4406 4316 -2,0
Արտահանում 1626 1678 3,2
Ներմուծում 2780 2638 -5,1
Առևտրային հաշվեկշիռ 1154 960 -16,8
Ամենամտահոգիչ խնդիրն այն է, որ Հայաստանը պահպանում է բացասական առևտրային հաշվեկշիռը, այսպես ներմուծումները ավելին են եղել 1,154 մլրդ դոլարով (41,5 տոկոսով), իսկ հետոն960 մլն դոլարով (36,4 տոկոսով): Դրական միտումն ակնհայտ է, բայց բնավ գոհացուցիչ չէ:
Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր առևտային գործընկերներն են Ռուսաստանը, Չինաստանը և Գերմանիան, այդ երեք երկրի հետ Հայաստանի առևտրաշրջանառությունը կազմել է 1,848 մլրդ դոլար կամ ընդհանուր արտաքին առևտրի շուրջ 42 տոկոսը:
2015 թվականի տվյալներով Հայաստանի հիմնական առևտրային գործընկերների ցանկը հետևյալն է.
Արտահանման երկիր Տոկոս Ներմուծող երկիր Տոկոս
Ռուսաստան 15,2 Ռուսաստան 29,1
Չինաստան 11,1 Չինաստան 9,7
Գերմանիա 9,8 Գերմանիա 6,2
Իրաք 8,8 Իրան 6,1
Վրաստան 7,8 Իտալիա 4,6
Կանադա 7,6 Թուրքիա 4,2
Բուլղարիա 5,3
Իրան 5,3

Hi,dear. Today i want to show you pictures from my trip.

After the 9th grade, I and my family decided to return to Yerevan. I and my best friend Lisa decided to join MSKH. From 1 to 3 of July we went camping with our new classmates. Maybe it’s a little bit weird, but I have lived in Armenia for 13 years, and I have never been to Lake Sevan. So it was the first time when I was in the camp there It was strange, new acquaintances, new life, new school. Everything was very good and I loved everyone. Wish I had a trip with this company again. Now when I am studying there over a year, travel a lot and have new good friends, I can say, it’s one of the best times of my life.

Ժամանակին կար մի հանգիստ փոքր երկիր, որտեղ, երբ գարուն էր գալիս, գյուղացիները մեծ շուկա էին կազմակերպում: Նրանք հագնում էին իրենց տոնական զգեստները և գնում գլխավոր հրապարակում ՝ իրենց ավելի լավ կամ գեղեցիկ պատրաստածները վաճառելու
համար.  բուլկիներ կամ ֆրանսիական հացի պսակներ, ձու, փորագրված փայտե գործիքներ, կաշվե գոտիներ
Բնություննել մասնակցեց միջոցառմանը: Սպիտակ գույնով հագնված խնձորի ծառերը, թիթեռները կնճռոտեցին թևերը, իսկ ծաղիկները ՝ նրանց ծաղկաթերթերը:
Մի օր, այդ գյուղերից մեկի կենտրոնում, ինչպես սովորաբար այդ ժամանակ, կին ֆերմերները համեմատում էին իրենց հավի հավերի ձվերը: Այն մրցույթներից էր՝ ով կունենա ամենամեծը, ամենափոքրը կամ սպիտակը:
Լռեց միայն մի ծեր կին: Նա ուներ միայն մի նիհար փոքրիկ հավ, որը նրան տվել էր ընդամենը երեք փոքր ձու, որոնք ավելի մեծ չէին , քան մարմարներից:

Ծեր կինն ասաց. «
Ես աղքատ եմ, քեզ բավարար չեմ կերակրել, և ձվերը կհամապատասխան են,որ երեխաների խաղին:
Քանի որ ես ստիպված եմ ինչ-որ բան վաճառել, որպեսզի մի քանի կոպեկ փող աշխատեմ, այնուամենայնիվ, ես ստիպված կլինեմ վաճառել քեզ:

Այս խոսքերով փոքրիկ հավը սկսեց լաց լինել.
Ափսոս, իմ լավ տիկին: Ես չեմ ուզում վերջացնել իմ կյանքը տապակվելով: Եթե ​​ինձ պահես, ես խոստանում եմ հաջորդ տարի ամենալավ ձվերը դնել:

Ծեր կինը չհավատաց, բայց ինքն իրեն թույլ տվեց տեղափոխվել և գնաց տուն իր հավի հետ: Անցավ մեկ տարի: Եվ ծեր կինը, գնալով աղքատանում էր, ուներ ընդամենը մի քանի բուռ բրինձ `փոքրիկ հավին որպես սնունդ տալու համար:
Շուկայի օրը մոտենում էր, և փոքրիկ կենդանին վատնում էր: Նա հասկացավ, որ չի կարող անցյալ տարվա ձվերից ավելի մեծ ձվեր դնել, և, հուսահատ, նա գնաց թաքնվեց մի դաշտում սգելով.
Ի՞նչ կլինի, եթե ես չկարողանամ իմ տիկնոջը տալ ընդամենըլավ երեք փոքր ձու,թեկուզ երեխաներին մարմար խաղալ առաջարկելու համար: Այս անգամ նա ստիպված կլինի վաճառել ինձ, և ես կավարտեմ մեծ ֆերմերի ափսեի վրա:
Վշտի մեջ նա չէր գիտակցում, որ ծաղիկները և թիթեռները լսում էին նրան:
Մենք թույլ չենք տա դա տեղի ունենա- շշնջացին նրանք:
Գիշերը ծաղիկները պառկեցին գետնին ՝ ձևավորելով մի օվալ, որի խոռոչում տեղավորվում է փոքրիկ հավը: Այնուհետև թիթեռները թևերը տարածեցին նրա վրա ՝ ժանգոտած և խճճված վերմակի պես:
Առավոտյան, երբ նա արթնացավ, իրեն զգաց թարմ, պատրաստ և նույնիսկ այնքան հուզված, որ սկսեց երգել և կես տասնյակ ձու դրեց:
Եվ այս ձվերը սովորական չէին: Դրանք դեռ շատ մեծ չէին, բայց նրանք ծիածանի բոլոր գույներն ունեին: Եվ նույնիսկ եթե ուշադիր նայել, կարելի էր տեսնել դրանց կճեպի վրա շատ գեղեցիկ ձևավորումներ, ինչպես տեսնում եք թիթեռների թևերի վրա:
Շատ ուրախ , փոքրիկ հավը վազեց գտնել իր տիրուհուն: Նա ձվերը մեկ առ մեկ զննում էր նախքան դրանք իր գոգնոցը դնելը.
Դու պահեցիր քո խոստումը: Սրանք առավել արտառոց ձվեր են, քան կարելի էր սպասել: Ես ճիշտ էի, որ չվաճառեմ քեզ:

Շուկայի օրը ծեր կնոջ ձվերը գրավեցին բոլորի հետաքրքրասիրությունը: Մենք հավաքվեցինք գնելու դրանք և աղքատ ֆերմերը հավաքեց ավելի շատ արծաթե մետաղադրամներ, քան նա երբևէ ունեցել էր իր կյանքում:
Այդ օրվանից սկսած, ամեն տարի, այս փոքրիկ գյուղում, այնուհետև ամբողջ երկրում և նույնիսկ հարևան երկրներում մարդիկ փորձում էին պատճենել ծեր տիկնոջ ձվերը `նկարելով և զարդարելով : Բայց նրանց երբեք չհաջողվեց դրանք համապատասխանեցնել գույներով և նրբանկատությամբ, քանի որ փոքրիկ հավը, դաշտերի ծաղիկները և թիթեռները լավ պահեցին իրենց գաղտնիքը:
Ահա այսպես, ամեն տարի, երբ գարունը մոտենում է, մենք այս փոքրիկ երկրում և հետո ամբողջ աշխարհում ձվերը զարդարելու սովորություն ենք ձեռք բերում…:

Հիմնադրվել է 1929-ին. Մանհեթենում գտնվող Միջին Արվեստի Թանգարանը (MoMA) առաջին թանգարանն էր, որը նվիրված էր ժամանակակից դարաշրջանին: Այսօր MoMA—ն հարուստ և բազմազան հավաքածուներ է առաջարկում , ժամանակակից և ժամանակակից արվեստի համայնապատկերային ակնարկ ՝ 1880-ականների նոր եվրոպական նկարչությունից և քանդակից մինչև այսօրվա կինոնկար, ձևավորում և կատարողական արվեստ: Ութ տպագրության և մեկ նկարի նախնական նվերից հավաքածուն աճել է `ներառելով ավելի քան 150,000 նկարներ, քանդակներ, գծանկարներ, տպագրում, լուսանկարներ, ճարտարապետական ​​մոդելներ և գծանկարներ, ձևավորման առարկաներ. մոտավորապես 22,000 կինոնկար և չորս միլիոն կինոնկարներ; և, իր գրադարանում և արխիվներում, ավելի քան 300,000 գիրք, նկարիչների գրքեր և պարբերականներ, և ընդարձակ անհատական ​​ֆայլեր ավելի քան 70,000 նկարիչների վրա: Հավաքածուի ուշադրության կենտրոնում ներառված են Քլոդ Մոնեի ջրային շուշաններ, Վինսենթ վան Գոգի «Աստղային գիշեր» և Պաբլո Պիկասոյի Les Demoiselles d’Avignon- ը, ինչպես նաև Էնդի Ուորհոլի, Էլիզաբեթ Մյուրեյի, Սինդի Շերմանի և այլոց վերջին գործերը:

Ահա ամենահայտնի նկարները՝

Կարծում եմ սա շատ լավ միտք է,օնլայն թանգարանները լավ հնարավորություն են այն մարդկանց,ովքեր հնարավորություն չունեն ճամփորդելու և այցելելու թանգարաններ:
Բայց միևնույնն է,տեսնել և այցելելը իրական կյանքում,դա ուրիշ զգացողություն է:

ԿԻլիկիայի աշխարհագրությունը հնում և այսօր:Կլիկիան որպես Թուրքիայի տարածք:

Կիլիկիան գտնվում է Փոքր Ասիայի հարավարևելյան մասում։ Նրա հարավում Միջերկրական ծովն է, հյուսիսում՝ Հայկական (Արևելյան) Տավրոս լեռնաշղթան։ Նրա կենտրոնական մասով հոսում են Սարոս (այժմ՝ Սեյհան), Ջեյհան և այլ գետեր, որոնք սկիզբ են առնում Հայկական լեռնաշխարհից։ Կիլիկիան անմիջապես հարևան է պատմական Հայաստանի գավառներին՝ սահմանակցում է Փոքր Հայքին։Կիլիկիան վաղնջական ժամանակներից բնակեցված է եղել հայերով, խեթերով, հուրիներով, հույներով, ասորիներով և սեմական այլ ժողովուրդներով։ Այս ժողովուրդներին, առաջին հերթին՝ հույներին է վերագրվում Կիլիկիայի բաժանումը երեք խոշոր հատվածների՝ Լեռնային Կիլիկիա, Դաշտային Կիլիկիա և Բլրոտ Կիլիկիա։Հայտնի քաղաքներից էին Տարսոնը, Ադանան, Զեյթունը, Սիսը, Այասը։ Վերջինս գտնվում էր Սարոս գետի երկու ափերին՝ համանուն Այասի ծոցում։ Կիլիկիայի թագավորության գոյության դարաշրջանում և դրանից հետո այն կոչվում էր Հայկական ծոց (այժմ՝ Իսքենդերունի)։ Այժմ Ադանա քաղաքը Թուրքիայի խոշորագույն քաղաքներից է, թվով չորրորդը՝ Ստամբուլից (հունարեն՝ Κωνσταντινούπολις, Կոնստանդինուպոլիս), մայրաքաղաք Անկարայից (հունարեն՝ Άγκυρα, նախկին Անգորա) և Իզմիրից հետո (հունարեն՝ Σμύρνη, Զմյուռնիա)։ Արևմտյան հատվածում Անթալիայի ծովածոցն է՝ համանուն նավահանգստով, իսկ արևելքում՝ Իսքենդերուն ռազմական նավահանգիստը (հունարեն՝ Αλεξανδρέττα, Ալեքսանդրետտա)։ Թուրքիայի կազմի մեջ է մտնում նաև հնագույն քաղաքներից Անտիոքը հուն․՝ Ἀντιόχεια, ասորերեն՝ ܐܢܛܝܘܟܝܐ), որն այժմ վերանվանվել է Անթաքյա (թուրք.՝ Antakya), որը Սիրիայից, Ալեքսանդրետի շրջանի հետ 1923 թվականին Ֆրանսիան բռնակցել էր Թուրքիային։

Հայկական պետականության առաջացումը Կիլիկիայում

Անիի Բագրատունյաց թագավորու­թյան անկումից (1045) մի քանի տասնա­մյակ անց հայ ժողովուրդը նոր պետակա­նություն է կերտել Փոքր Ասիայի հարավ-արևելքում’ Միջերկրական ծովի հյուսիս-արևելյան մեր­ձափնյա երկրամասում’ Կիլիկիայում: Պե­տությունն ապրել է զարգացման երկու փուլ’ Մեծ իշխանապետության (1080-1198) և թագավորւթյան (1198-1375):Կիլիկիան գտնվում է Փոքր Ասիայի հարավարևելյան մասում։ Կիլիկիայի Բնակլիմայական պայմաններով բաժանվում է երեք խոշոր հատվածների՝ Լեռնային Կիլիկիա, Դաշտային Կիլիկիա և Բլրոտ Կիլիկիա։«Կիլիկիա» անվանումն առաջին անգամ հանդիպում է աքքադական արձանագրություններում՝ Hilakku ձևով։ Ոմանք ենթադրում են, որ «Կիլիկիա» անվանումն առաջացել է եբրայերեն ֆելկիմ, ֆաչեկ կամ հունարեն կալիս, կալիկա ― «քարքարոտ» բառերից։ Հայերի մոտ Կիլիկիան հայտնի է եղել Սիսուան անունով:X դ-ում Կիլիկիայում հայ բնակչու­թյունն այնքան է ստվարացել, որ Հայոց կաթողիկոս Խաչիկ Ա Արշարունին (973-992) այնտեղ ստեղծել է հայկական նոր եպիսկոպոսություններ: Հայերի համար Կիլիկիայում բարենպաստ պայմաններ են ստեղծվել, երբ Բյուգանդական կայսրությունը Մանազկերտի ճակատամարտում (1071) պարտություն է կրել սելջուկ թուրքերից: 1042-80-ին Դաշտային Կիլիկիայի կառա­վարիչը կայսրության նշանակած Վասպուրականի իշխաններից Ապլղարիպ Արծրունին էր: XI դ-ի 2-րդ կեսին Լամբրոն բերդաքաղաքին ու շրջակա տարածքին տիրել է Ապլղարիպի փեսան’ գանձակեցի իշխան Օշինը, Պապեռոն բերդաքաղա­քին ու շրջակայքին’ Նաթանայելյանները (Նատալինյաններ), Քարուտ Կիլիկիային’ իշխան Խաչատուրը, Կիլիկիայի արևեյան շրջաններին’ Փիլարտոս Վարաժնունին: Վերջինիս իշխանության փլատակների վրա ձևավորվել է Գող Վասիլի (Կամսարականների իշխանատոհմից) իշխանու­թյունը (գոյատևել է մինչև 1112-ը): Են­թադրվում է, որ «Գող» մականունը նա ստացել է ռազմական հաջող գործողություննե­րում խորամանկության համար: XII դ. սկզբին հայկական իշխանություններից շատերը կործանվել են խաչակիր ասպետների ձեռքով:

Կիլիկյան Հայաստանի թագավորության հռչակում և ամրապնդում:

Իշխանության հիմքը դրվել է 1080 թվականին Բագրատունիների շառավիղ՝ Ռուբինյանների կողմից։ Մայրաքաղաքը սկզբնապես Տարսոնն էր, հետագայում Ադանան և վերջ ի վերջո Սիսը: Կիլիկյան Հայաստանը մեծ օգնություն է ցուցաբերել Խաչակրաց արշավանքների մասնակիցներին և որոշ ժամանակ միակ քրիստոնյա պետությունն էր ամբողջ Մերձավոր Արևելքում: Իզուր չէ, որ նրան երբեմն անվանում էին «քրիստոնյա կղզի իսլամի ծովում»: Քանի որ Մեծ Հայքը գտնվում էր օտարների իշխանության տակ, ապա կաթողիկոսի նստավայրը տեղափոխվեց Կիլիկիա և հաստատվեց Հռոմկլա քաղաքում։ 1198 թվականին Լևոն Բ Մեծագործի թագադրումով Կիլիկյան Հայաստանը վերածվեց Կիլիկիայի հայկական թագավորության[4]: 1226 թվականին գահն անցավ Ռուբինյանների մրցակիցներին՝ Հեթումյաններին: Քանի որ մոնղոլները նվաճել էին ահռելի տարածքներ և հասել Կիլիկիայի սահմաններին Հեթում Ա արքան որոշեց չպատերազմել նրանց հետ, այլ համագործակցել ընդդեմ ընդհանուր մուսուլման թշնամիների, հատկապես՝ մամլուքների դեմ։ 13-14-րդ դարերում մոնղոլներն ընդունեցին իսլամ, խաչակրաց պետությունները վերացան՝ թողնելով Կիլիկյան Հայաստանը միայնակ ընդդեմ մամլուքների։ Մի քանի արշավանքներից հետո մամլուքները 1375 թվականին գրավեցին մայրաքաղաք Սիսը: Սակայն լեռներում դեռևս մնում էին կիսանկախ հայ իշխաններ, որոնց տիրույթները վերջնականապես զավթվեցին օսմանյան-թուրքերի կողմից 1515 թվականին։

Կիլիկյան Հայաստանի և արևմտյան Եվրոպայի երկրների միջև հաստատվեցին ռազմական և տնտեսական կապեր, ինչի շնորհիվ Կիլիկիա ներմուծվեցին ասպետությունը, հագուստների նոր ոճեր, ֆրանսերեն բառեր և տիտղոսներ։ Իսկ հասարակարգը վերածվեց ավատատիրականի։ Խաչակիրներն իրենք շատ բաներ վերցրեցին հայերից, ինչպես օրինակ աշտարակների կառուցումը և եկեղեցաշինության որոշ տարրեր։ Կիլիկյան Հայաստանն ուներ հզոր տնտեսություն, որի վառ ապացույցն է այն ժամանակվա մեծագույն նավահանգիստներից մեկը՝ Այասը, որտեղով անցել է նաև հայտնի ճանապարհորդ Մարկո Պոլոն:

Լևոն Բ

Լևոն Բ-ն քաղաքական գործիչ է ու զորավար, Կիլիկիայի հայկական պետության իշխանապետը (Մեծ պարոն, 1187–98  թթ.) և թագավորը (1198–1219 թթ.): Անվանել են Մեծագործ, Բարեպաշտ,  Մեծահաղթ,  Բազմահաղթ պատվանուններով:Լևոն Բ-ն Ռուբինյանների իշխանական տոհմից էր՝ Ստեփանեի կրտսեր որդին: Հաջորդել է եղբորը՝ Ռուբեն Գ-ին (1175–87 թթ.): Եղել է երկրի կարևոր բերդի՝ Կապանի տերը, աջակցել է եղբորը` պաշտպանելու և կառավարելու պետությունը: 1185 թ-ին` Ռուբեն Գ-ի գերությունից հետո, երկրի իշխանությունը կենտրոնացրել է իր ձեռքում: 1187 թ-ին փրկագնել է եղբորը, որը գահը կամովին հանձնել է նրան, իսկ ինքը դարձել կրոնավոր: 1187 թ-ի մայիսին Ռավին դաշտում (Սսի մոտ) ջախջախել է Կիլիկիա ներխուժած Իկոնիայի թուրքմեն հրոսակներին, ազատագրել հայաբնակ մի քանի շրջան՝ ներառյալ Պռականա բերդը: 1187 թ-ին հաղթել և  իրենից կախման մեջ է գցել Հալեպի և Դամասկոսի սուլթանին: Եգիպտոսի սուլթանության դեմ Խաչակրաց երրորդ արշավանքի (1189–92 թթ.) ժամանակ խաչակիրներին օգնելու խոստման դիմաց Հռոմեական սրբազան կայսրության (Գերմանիա) Հենրիկոս VI կայսրը պարտավորվել է Լևոնին ճանաչել Հայոց թագավոր: Գրեթե միաժամանակ թագ ստանալով Հենրիկոս VI և Բյուզանդիայի Ալեքսոս III Անգելոս կայսրերից՝ Լևոն Բ-ն թագադրվել է Սուրբ Ծննդյան օրը՝ Տարսոն քաղաքի Սբ Սոփիա մայր տաճարում: Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Զ Ապիրատը՝ հայկական ծեսով, իսկ Հռոմեական սրբազան կայսրության և Հռոմի պապի ներկայացուցիչ Մայնցի արքեպիսկոպոս Կոնրադ Վիտելբախը լատինական ծեսով Լևոն Բ-ին օծել են «Թագավոր ամենայն Հայոց և Կիլիկիայի նահանգի ու Իսավրիայի»: Պատմագիրները Լևոն Բ-ի թագադրությունը գնահատել են որպես քաղաքական մեծագույն իրադարձություն՝ Հայոց կործանված թագավորության վերականգնում: Ձգտելով ստեղծել կենտրոնացված և անսահմանափակ միապետություն՝ Լևոն Բ-ն հնազանդեցրել է կիսանկախ ու անջատամետ որոշ ավատատեր իշխանների (մասնավորապես Հեթումյաններին): Նոր դաշնակիցներ ձեռք բերելու նպատակով խնամիական կապեր է հաստատել մերձակա քրիստոնեական պետությունների (Նիկիա, Կիպրոս, Երուսաղեմ և այլն)  արքայատների հետ:Լևոն Բ-ն հետևողականորեն պայքարել է Անտիոքի գահաժառանգության համար: Վերջինիս թագավոր Ռայմունդի մահից (1197/98 թթ.) հետո նրա նորածին որդուն՝ գահաժառանգ Ռուբեն Ռայմունդին, որդեգրել և հռչակել է Հայոց գահաժառանգ: 1203 թ-ին գրավել է Անտիոքը, որի գահը հափշտակել էր Ռայմունդի կրտսեր եղբայրը՝ Տրիպոլսի դուքս Բոհեմուդ Միակնանին, երկրից վտարել է ինքնակոչին աջակցած Տաճարական ուխտի ասպետներին, պատանի Ռայմունդին կարգել դուքս, 1210 թ-ին Գերմանիայի կայսեր և Հռոմի պապի միջոցով վերահաստատել նրա գահակալական իրավունքը: 1219 թ-ին, երբ Ռուբեն Ռայմունդը հերթական անգամ կորցրել էր Անտիոքը, Լևոն Բ-ն նրան զրկել է գահակալական իրավունքից և Հայոց գահաժառանգ կարգել իր մանկահասակ դուստր Զաբելին (Հայոց թագուհի՝ 1222–52 թթ-ին):Լևոն Բ-ն հետևողականորեն պայքարել է Անտիոքի գահաժառանգության համար: Վերջինիս թագավոր Ռայմունդի մահից (1197/98 թթ.) հետո նրա նորածին որդուն՝ գահաժառանգ Ռուբեն Ռայմունդին, որդեգրել և հռչակել է Հայոց գահաժառանգ: 1203 թ-ին գրավել է Անտիոքը, որի գահը հափշտակել էր Ռայմունդի կրտսեր եղբայրը՝ Տրիպոլսի դուքս Բոհեմուդ Միակնանին, երկրից վտարել է ինքնակոչին աջակցած Տաճարական ուխտի ասպետներին, պատանի Ռայմունդին կարգել դուքս, 1210 թ-ին Գերմանիայի կայսեր և Հռոմի պապի միջոցով վերահաստատել նրա գահակալական իրավունքը: 1219 թ-ին, երբ Ռուբեն Ռայմունդը հերթական անգամ կորցրել էր Անտիոքը, Լևոն Բ-ն նրան զրկել է գահակալական իրավունքից և Հայոց գահաժառանգ կարգել իր մանկահասակ դուստր Զաբելին (Հայոց թագուհի՝ 1222–52 թթ-ին):Լևոն Բ-ի օրոք Կիլիկիայի հայկական թագավորության սահմանները տարածվել են Միջերկրական ծովից մինչև Տավրոսի և Անտիտավրոսի լեռները: Նրա գերիշխանության տակ էին նաև Պամփիլիան, Իսավրիան, Լիկայոնիան, Կադառնիան, Գերմանիկեն: Լևոն Բ-ի հրամանով  վերաշինվել են հին վանքերն ու բերդերը և կառուցվել նորերը: Նա ստեղծել է մշտական հզոր բանակ, հաստատել ռազմական ուսուցման որոշակի կարգ ու կանոն, կանոնավորել արքունի գործակալությունները, բարեկարգել տնտեսական կյանքը, առևտրական արտոնյալ պայմանագրեր կնքել (1211, 1212 թթ.) Վենետիկի, Պիզայի, Ջենովայի և վաճառաշահ այլ քաղաքների ու երկրների հետ, կազմակերպել առևտրական նավատորմիղ, բացել վարժարաններ, դպրատներ (ուսուցումը՝ հայերեն և օտար լեզուներով):  Լևոն Բ-ի մարմինն ամփոփվել է Սսում, իսկ սիրտը՝ իր կառուցած Ակների վանքում (Ցախուտ և Բարձրբերդ գավառների սահմանագլխին):

Զաբել թագուհի

Զաբել, Զապել (ծնվել է 1215թ-ին Սիսում — 1252, թաղվել է Դրազարկում), Կիլիկիայի հայոց թագուհի 1222-ից։ Լևոն Բ-ի դուստրը։ Հոր կամքով կարգվել է գահաժառանգ, իսկ նրա խնամակալ է դարձել Կոստանդին Գունդստաբլը։ Լևոև Բ-ի մահից հետո Կիլիկիայի իշխանները 1222-ին Զապելին կնության են տվել Անտիոքի դքսության գահաժառանգ Ֆիլիպին՝ վերջինիս հանձնելով հայկական գահը։ Լատինամետ քաղաքականության համար 1225-ին Կոստանդինը Ֆիլիպին տապալել և մահապատժի է ենթարկել, իսկ 1226-ին Զապելին ամուսնացրել իր որդու՝ տասներեքամյա Հեթումի (Հեթում Ա) հետ և վերջինիս հռչակել Հայոց թագավոր։ Զապելը հմուտ է եղել ուսման ն գիտության մեջ, նպաստել շինարարական աշխատանքներին, 1238-ին հովանավորել է Անդուլ մենաստանի վերակառուցումը, Ասում կառուցել Կաթողիկե և Ս. Մարինե եկեղեցիները, 1241-ին հիմնել հիվանդանոց։ Պահպանվել են Զապելի և Հեթում Ա-ի պատկերներով դրամներ։

Choose one of the letters and answer back

… Summer is coming and I want to look my best: healthy, energetic and physically fit. So I’m trying to eat plain, simply cooked natural food, have enough sleep at night and I have recently joined our local fitness club. Do you do anything special to stay healthy? What makes people healthy and strong? What do you think about a healthy lifestyle?
By the way, I’m going to spend a month at the seaside this summer…

Hi,dear.I agree with you,i like beautiful and healthy physical form.Its such an aesthetic for me. But i’d like to have a good form all year.I like a balance in food.So, i prefer to cook by myself and i’d like physical exercises. I go for a walk every day with my dog ,we like to run together,it’s always funny)) So i advice you be in balance with yourself and everything will be ok)))
With love, your friend Armine