Месяц: Декабрь 2019

Բայն ունի հինգ եղանակ՝

1. սահմանական
2. ըղձական
3. ենթադրական
4. հարկադրական
5. հրամայական:

Սահմանական եղանակը ցույց է տալիս անցյալում, ներկայում և ապագայում հաստատ կատարվող, կատարված և կատարվելիք գործողությունը։ Սահմանական եղանակն ունի յոթը ժամանակաձև, որոնցից մեկը պարզ է մնացած վեցը բաղադրյալ, մեկը ներկա ժամանակաձև է, մեկը՝ ապառնի, մնացած հինգը անցյալ ժամանակաձևերն են։ Դրանք են՝
1. Անկատար ներկա-երգում եմ, խաղում եմ։
2. Անկատար անցյալ-գրում էի, խաղում էի,
3. Վաղակատար ներկա-գրել եմ, խաղացել եմ։
4. Վաղակատար անցյալ-գրել էի, խաղացել էի։
5. Ապակատար ներկա-գրելու եմ, խաղալու եմ։
6. Ապակատար անցյալ-գրելու էի, խաղալու էի։
7. Անցյալ կատարյալ-վազեցի, խաղացի։

Հրամայական՝ միայն 2-րդ դեմք, միայն ապառնի ժամանակ. Խոսի՛ր, խոսե՛ք։ Արգելական հրամայականը՝ մի՛ խոսիր, մի՛ խոսեք։

Ըղձական եղանակ (երանի). ունի միայն 2 ժամանակ՝ անցյալ՝ խոսեի, խոսեինք; ապառնի՝ խոսեմ, խոսենք (բոլոր դեմքերով)։ Ժխտական անցյալը՝  չխոսեի, չխոսեինք; ժխտական ապառնի՝ չխոսեմ, չխոսենք (բոլոր դեմքերով)

Ենթադրական եղանակ. ըղձականից՝ կ եղանակիչով՝ ապառնի՝ կխոսեմ, կխոսենք; անցյալ՝ կխոսեի, կխոսեինք (բոլոր դեմքերով)։
Ժխտականը՝ ժխտական դերբայի միջոցով. չեմ խոսի, չենք խոսի,;  անցյալ՝ չէի խոսի, չէինք խոսի։

Հարկադրական եղանակ. ըղձականից՝ պիտի  կամ պետք է  եղանակիչով. ապառնի՝ պիտի խոսեմ, պիտի խոսենք; այնցյալ՝ պիտի խոսեի, պիտի խոսեինք։
Ժխտականը՝ չ ժխտական մասնիկը՝ եղանակիչի վրա՝  ապառնի՝ չպիտի խոսեմ, չպիտի խոսենք; այնցյալ՝ չպիտի խոսեի, չպիտի խոսեինք։

Ex1
Ma mere est brune.
Mon frere Kevin est blond.
Ma soeur Clemence est brune.
Mon professuer est chatain.

ex2
j’emporte mon maillot,ma serviette,leur shapooing
Je emporte mon stylo,mes cahiers,mes livres,mes dictionnaire

ex3
la mere de paul-son mere
la voiture de jean-son voiture
la velo de la voisine-son velo


ex4

Հրամայական եղանակը արտահայտում է հրաման և հորդոր:
Հրամայական եղանակը ունի 2 ձև:
Հ եղ.ը ունի միայն ապառնի ժամանակ:
ունի 2դ դեմք
է խոնարհոման բայերի դեպքում-իՐ
ա խոնարհման բայերի դեպքում- Ա վերջավորությամբ
օր.՝խոսիր,նստիր,ասա:
ժխտականը կազմվում է մի արգելական բառով և ձևը կոչվում է արգելական հրամայական,շեշտն անցնում է մի-ի վրա
Եթե հրամայական եղանակի բայը իրենից առաջ լրացում ունի,շեշտն անցնում է բայի վրա:
Չշփոթել
արգելական հրամայականը ըղխժձական եղանակի ժխտական ձևի հետ:

Առաջադրանք. գտի՛ր հրամայական եղանակի բայերը, որոշիր նաև սեռը և կազմությունը.

— Հե՜յ, քաջ Թաթուլ, կանչեց Շահը,
Անմա՞հ էիր քեզ կարծում.
Ե՛կ, բերել եմ ես քու մահը,
Ի՜նչ ես թառել ամրոցում։

***

— Հապա լըցրե՜ք, իմ քաջ հյուրեր,
Բաժակներըդ լիուլի,
Խըմենք— Աստված կըտրուկ անի
Թուրը իմ քաջ Թաթուլի։

***

Պառկած է իբրև Թաթուլ իշխանը
Նազելի կընոջ գըլուխն իր կըրծքին,
Ու իբր ասում է՝ վե՛ր կաց, իմ հրեշտակ,
Թո՛ղ, որ սպանեմ ես էդ հըրեշին։

***

Է՜յ, հըսկեցե՛ք, ի՞նչ եք քընում,
Քաջ զինվորներ Թաթուլի.
Ո՞վ է, տեսեք, տանջվում մըթնում,
Քուն չի աչքին մոտ գալի։

***

Վե՜ր կացեք, վե՜ր, ամբողջ գիշեր
Մարդ է գընում ու գալի.
Հե՜յ, զարթնեցե՜ք, առյուծ քաջեր,
Պահապաններ Թաթուլի։

***

Ու լի դառնությամբ հարցընում է նա
Դալուկ, մարմարիոն Թըմկա տիրուհուն.
— Պատասխան տո՛ւր ինձ, մատնիչ սևաչյա,
Մի՞թե Թաթուլը քաջ չէր ու սիրուն…

***

Հե՜յ, պարոննե՛ր, ականջ արեք
Թափառական աշուղին,
Սիրո՛ւն տիկնայք, ջահե՛լ տըղերք,
Լա՛վ ուշ դըրեք իմ խաղին։

1 Անորոշ
2ենթակայական-ոց,ացող
3 հարակատար-ած,ացած
4համակատար-ելիս,ալիս

Դերբայ՝2 խումբ
1 խումբ՝անկախ -անկախ են,որովհետև նախադասության մեջ օգտ․ առանց օժ․ բայ
2 խումբ՝կախյալ-

Անորոշ դերբայի հոլովումը

ուղղական-գրել կարդալ

սեռական-ու արտաքին Հ,գրելու ,կարդալու

տրական-գրելուն,կարդալուն

հայցական-գրելը,կարդալը

բացառական-գրելուց,կարդալուց

գործիական-գրելով,կարդալով

ներգոյական-գրելում,կարդալում

Ես գրելուց երբեք չեմ հոգնում

Բոլորը նստածից էին հարցնում ,թե ինչ գրեն։

4 անկախ դերբայ

1Անկատար-ում

2Ապակատար-ելու,ալու

3վաղակատար—ել,ացել,

4ժխտական-չեմ,ի,ա

մտել

Բայ, դիմավոր և անդեմ բայեր։ Անդեմ բայերի՝ դերբայների տեսակները։ Անկախ և ձևակազմիչ դերբայներ։

Առաջադրանք.

1. Լրացրու տառերը և կետադրիր։ 
2. Գտիր անկախ դերբայներն ու ձևաբայերը, որոշիր՝ որ դերբայն է։

Որոշել էինք շրջագայել, հավաքել ուշադրության արժանի հինավուրց ավանդությունները,ուսումնասիրել իմ հայրենի լեռնաշխարհի՝ հիացմունք պարգևող պատմական հուշարձանները, ճարտարապետական կոթողները։

Շրջում էինք ձիերով, հաղթահարում լեռնաշղթաների՝ հոգնություն պատճառող բնական  խոչընդոտները ,անցնում անդնդախոր ձորերով։ Ձիերին ազատ արձակելով՝ նստում էինք բարձունքների վրա, ակնապիշ նայում հազիվհազ նշմարվող օձագալար արահետներին, դիտում բացատները, որտեղ լուսնկա գիշերներին կխտարներն էին խայտում ,արջերն էին       մռթմռթում, գնում իրենց որջերը։ Ահա փոքրիկ լիճը՝ ալիքների բեկբեկուն արփիափայլով ,աչքի պես վճիտ․ տեղաբնակները լոռեցուն հատուկ չափազանցությամբ <<Ծովեր են անվանել այն։ Պատահում էր ,երբ գիշրը վրա էր հասնում, ճանապարհը վստահում էինք ձիերին։ Սմբակերի թափից պոկվում էին քարեր ու գլորվում, և անտառը լցվում էր ահասարսուռ արձագանքներով։

Որոշել էինք
շրջագայել
հավագել
ուսումնասիրել
Շրջում էինք
հաղթահարում
անցնում
նստում էինք
նայում
դիտում
խայտում
գնում
անվանել
Պատահում էր
վստահում էինք
պոկվում էին
լցվում էր

Շրջում էինք-անկատար

հաղթահարում-անկատար

անցնում-անկատար

1. Լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։
2. Տեքստում գտիր գոյականները, որոշիր հոլովն ու հոլովումը։
3. Տեքստում գտիր 5 հնչյունափոխված բառ։
4. Տեքստում գտիր 3 բարդ բառ։
   Մի լուսնկա երեկո, երբ պատշգամբում ավարտվել էր ընտանեկան առօրյա զրույցը, գեներալը կռթնած իր գրասեղանին խորասուզվել էր ինչ-որ նամակի ընթերցանության մեջ։Այսպես էր սկսվում նամակը՝Ձեզ գրում է բնօրանից արմատահան եղած տարաշխարհիկ մի հայ կին, որը զօրուգիշեր երազել է գտնել իր եղբորը ,թուրքական յա—աղանից փրկված միակ հարազատին աշխարհիս վրա։ Երկար ժամանակ չէի կարող գրել ,վախենում էի հօդս ցնդեին այն երազները, որոնցով լցվել էր հոգիս այնպես անսպասելիորեն։Ծնվել եմ Վանա ծովի ափամերձ մի փոքրիկ գյուղում։ Բոլորը հիշում եմ և մեր երկնակարկառ, միգամած լեռները, և խոր ու խավարչտին ձորերը, և մեր հուռթի ու բերրի արտերը, և մեր մշտածուփ լիճը, և Աղթամարի հնօրյա վանքը կղզու վրա թառած։ Կա արդյոք մի ուրիշ չքնաղ երկիր ինչպիսին մերն էր և որից զրկեց մեզ թշնամին։ Հիշում եք արդյոք Դուք այդ ամենը։

երեկո-ուղղական հոլով,ի արտաքին
պատշգամբում-նեգոյական հոլով,ի արտաքին
զրույցը-ուղղական հոլով,ի արտաքին
գեներալը-ուղղական հոլով,ի արտաքին

Աղխատանքային պայմանագիրը խիստ սահմանված պահանջներ պետք է կատարի: Բացի երկու կողմերի՝ աշխատողի և գործատուի տվյալներից,պայմանագրի տեսակից և ամսաթվից պետք է ընդգրկի.

• աշխատանքի տեսակը (աշխատանքի անվանումը, գործատուի և աշխատողի պարտականությունների նկարագիրը)
• աշխատանքի վայրը
• կատարվող աշխատանքին համապատասխան վարձատրությունը

• պայմանագրում նշվում է համախառն վարձատրությունը
• պայմանագրում նշված լիաժամկետ աշխատանքային դրույքի վարձատրությունը չի կարող նվազագույն աշխատավարձից ցածր լինել
• աշխատանքը սկսելու ամսաթիվը (եթե նշված չէ, ապա որպես այդպիսին ընդունվում է պայմանագրի ստորագրման ամսաթիվը)
• աշխատանքային ժամի, այսինքն դրույքի չափը 
  
  

Անորոշ տևողությամբ պայմանագիր

Աշխատողի տեսանկյունից առավել շահավետ պայմանագիր է, քանի որ բնութագրվում է սահմանափակ ժամանակահատվածի բացակայությամբ: 

Այս պայմանագիրը կարող է լուծարվել կողմերի համաձայնությամբ, նշանակված օրվանից: Եթե կողմերը նման որոշում են կայացնում, ապա պետք է գրավոր տեղեկացնեն միմյանց այդ որոշման վերաբերյալ: Գործատուն նաև պարտավոր է նշել պայմանագրի լուծարման պատճառը: 

Ծանուցման ժամկետը կախված է աշխատողի աշխատանքային ստաժից տվյալ գործատուի մոտ և կազմում է՝

• 2 շաբաթ, եթե տվյալ անձը աշխատել է 6 ամսից քիչ
• 1 ամիս, եթե տվյալ անձը աշխատել է 6 ամսից ավել
• 3 ամիս, եթե տվյալ անձը աշխատել է  առնվազն 3 տարի 

Պայմանագրի դադարեցումը չի կիրառվում հղի կանանց, հիվանդների (անաշխատունակության թերթիկով), արձակուրդում եղած կամ այլ հարգելի պատճառներով բացակայող աշխատոշների դեպքում: 

Անորոշ տևողությամբ աշխատանքային պայմանագիրը սահմանում է գործատուի և աշխատողի պարտականությունները: 

Աշխատանքային իրավունքը, իրավունքի ոլորտ է, որով կարգավորվում են աշխատողների, արհմիությունների, գործատուների և պետության միջև փոխհարաբերությունները, արմրագրվում և երաշխավորվում են աշխատանքի իրավունքը, աշխատողների երաշխիքները, դրանց իրացման, ինչպես նաև պաշտպանության պայմանները և կարգը։

Աշխատանքի իրավունքը մարդու անօտարելի իրավունքների ու ազատությունների խմբին պատկանող իրավունք է, ըստ որի յուրաքանչյուր ոք ունի իր ֆիզիկական գոյությունը, հոգևոր ու նյութական պահանջմունքները բավարարելու նպատակով սեփական աշխատանքով միջոցներ վաստակելու հնարավորություն։

Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում, ի թիվս այլ միջազգային փաստաթղթերի, որոնցում այն ամրագրված է որպես անօտարելի իարվունք, աշխատանքի իարվունքը բնորոշված է հետևյալ կերպ.

1. Յուրաքանչյուր ոք ունի աշխատանքի, աշխատանքի ազատ ընտրության, աշխատանքի արդար ու բարենպաստ պայմանների և գործազրկությունից պաշտպանվելու իրավունք։
2. Յուրաքանչյուր ոք, առանց որևէ խտրականության, ունի հավասար աշխատանքի համար հավասար վարձատրության իրավունք։
3. Յուրաքանչյուր աշխատող իրավունք ունի արդար ու գոհացուցիչ վարձատրության, որը ապահովի մարդավայել գոյություն իր և իր ընտանիքի համար և անհրաժեշտության դեպքում լրացվի սոցիալական ապահովության այլ միջոցներով։
4. Յուրաքանչյուր ոք ունի արհեստակցական միություններ ստեղծելու և իր շահերը պաշտպանելու համար արհեստակցական միություններ ընդունվելու իրավունք։
   
   Հայաստանում աշխատանքային իրավունքը կարգավորվում է Հայաստանի ստորագրած մի շարք միջազգային փաստաթղթերով, ՀՀ Աշխատանքային օրենսգրքով և որոշ ենթաօրենսդրական և դատական ակտերով։ Հանրային ոլորտում աշխատանքային հարաբերությունները ունեն որոշակի առանձնահատկություններ և կարգավորվում են Քաղաքացիական ծառայության մասին օրենքով։ ՀՀ Աշխատանքային օրենսգիրքը կարգավորում է կոլեկտիվ և անհատական աշխատանքային հարաբերությունները, սահմանում է այդ հարաբերությունների ծագման, փոփոխման և դադարման հիմքերն ու իրականացման կարգը, աշխատանքային հարաբերությունների կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները, պատասխանատվությունը, ինչպես նաև աշխատողների անվտանգության ապահովման ու առողջության պահպանման պայմանները։
   

Աշխատանքի ազատության իրավունքն ամրագրված է ՀՀ Սահմանադրությամբ, որի 57-րդ հոդվածի համաձայն`

1. Յուրաքանչյուր ոք ունի աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունք։
2. Յուրաքանչյուր աշխատող ունի աշխատանքից անհիմն ազատվելու դեպքում պաշտպանության իրավունք։ Աշխատանքից ազատման հիմքերը սահմանվում են օրենքով։
3. Մայրության հետ կապված պատճառներով աշխատանքից ազատելն արգելվում է։ Յուրաքանչյուր աշխատող կին ունի հղիության և ծննդաբերության դեպքում վճարովի արձակուրդի իրավունք։ Յուրաքանչյուր աշխատող ծնող երեխայի ծննդյան կամ երեխայի որդեգրման դեպքում ունի արձակուրդի իրավունք։ Մանրամասները սահմանվում են օրենքով։
4. Մինչև տասնվեց տարեկան երեխաներին մշտական աշխատանքի ընդունելն արգելվում է։ Նրանց ժամանակավոր աշխատանքի ընդունման կարգը և պայմանները սահմանվում են օրենքով։
5. Պարտադիր կամ հարկադիր աշխատանքն արգելվում է։ Պարտադիր կամ հարկադիր աշխատանք չի համարվում՝
   1. այն աշխատանքը, որը, օրենքին համապատասխան, կատարում է դատապարտված անձը.
   2. զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայությունը.
   3. յուրաքանչյուր աշխատանք, որը պահանջվում է բնակչության կյանքին կամ բարօրությանն սպառնացող արտակարգ իրավիճակների ժամանակ^[6]։

1. I have been learning English for seven years now.
2. But last year I hadn’t worked hard enough for English, that’s why my marks are not be really that good then.
3. As I want to pass my English exam successfully next year, I will study harder this term.
4. During my last summer holidays, my parents had sent me on a language course to London.
5. It was great and I think I had learned a lot.
6. Before I went to London, I had not enjoyed learning English.
7. But while I have done the language course, I met lots of young people from all over the world.
8. There I had noticed how important it is to speak foreign languages nowadays.
9. Now I have much more fun learning English than I had before the course.
10. At the moment I am revising English grammar.
11. And I already began to read the texts in my English textbooks again.
12. I think I will do one unit every week.
13. My exam was on 15 May, so there is not any time to be lost.
14. If I will pass my exams successfully, I will start an apprenticeship in September.
15. And after my apprenticeship, maybe I will go back to London to work there for a while.

Douce nuit, blanche nuit
C’est Noël aujourd’hui
Et pendant que les clochers joyeux
Carillonnent la voûte des cieux
Sous les toits des chaumières
On a le coeur bien heureux

C’est si joli un sapin vert
Qui sourit, les bras couverts
De lumière et de cheveux d’argent
Près du feu qui s’éteint doucement
Il n’eut pas tant de joie
Lui, le soir où il descendit

Et dans le froid et le vent
Attendu depuis la nuit des temps
Pour nous donner leurs rêves
Un peu de son paradis

Քաղցր գիշերներ, սպիտակ գիշերներ,
Այսօր Սուրբ Ծնունդ է
Եվ մինչ երջանիկ զանգերը ղողանջում են,
Պատում են երկնքի կամարը
Փռված տնակների տանիքների վրա
Մենք երջանիկ ենք:

Այնքան գեղեցիկ է տոնածառը,
Որ ժպտում է, ձեռքերը ծածկված
Թեթև և արծաթե մազերով ,
Խարույկը, որը դանդաղ հանգում է,
Այդքան էլ ուրախ չէր ,
Գիշերը իջավ և այն հանգեց:

Ցրտի և քամոտ եղանակի միջև
Տեսնում ենք մեր նոր կյանքը
Որտեղ կիրականացնենք մեր երազանքները
Որը կլինի դրախտ մեզ համար: